Antabuse (disulfiram): gebruik, beschikbaarheid en voorzorgsmaatregelen

Antabuse: medicamenteuze ondersteuning bij het stoppen met alcohol

Antabuse is de naam van een voormalige specialiteit op basis van disulfiram die werd gebruikt als afschrikkende behandeling bij bepaalde mensen met alcoholafhankelijkheid die volledige abstinentie willen behouden.

Disulfiram verandert de stofwisseling van alcohol. Wanneer iemand tijdens de behandeling alcohol drinkt, stapelt acetaldehyde zich op in het lichaam, wat een snelle en soms ernstige reactie kan veroorzaken.

Het geneesmiddel beïnvloedt niet rechtstreeks alle mechanismen die aan de afhankelijkheid ten grondslag liggen en vervangt geen medische, psychologische of psychosociale begeleiding. De plaats ervan is tegenwoordig beperkt en betreft vooral gemotiveerde, goed geïnformeerde en opgevolgde patiënten van wie volledige abstinentie het behandeldoel is.

In België is de specialiteit Antabuse sinds 2023 niet meer op de markt. De terugtrekking uit de handel houdt verband met de aanwezigheid van een nitrosamine-onzuiverheid, N-nitrosodiethylamine (NDEA), op een niveau dat problematisch is voor langdurig gebruik.

Beschikbaarheid van disulfiram in België

Antabuse 400 mg wordt in België niet meer als farmaceutische specialiteit gecommercialiseerd. Aanbiedingen van Antabuse op buitenlandse websites mogen daarom niet automatisch worden beschouwd als geneesmiddelen die momenteel via het Belgische farmaceutische circuit verkrijgbaar zijn.

Na de terugtrekking van Antabuse werd de grondstof disulfiram opnieuw beschikbaar, zodat in bepaalde situaties op medisch voorschrift een magistrale bereiding in de apotheek kan worden gemaakt.

Magistrale bereidingen kunnen onder meer worden aangepast aan de door de arts voorgeschreven dosering. De onderhoudsdosis moet individueel worden bepaald en mag niet zonder nieuwe medische beoordeling worden overgenomen uit een vroeger doseringsschema van Antabuse.

Disulfiram wordt niet beschouwd als een eerstekeuzebehandeling voor alle mensen met alcoholafhankelijkheid. Een eventuele toepassing moet deel uitmaken van een globale aanpak en regelmatige opvolging.

Antabuse en alcohol: waarom de combinatie gevaarlijk is

De interactie tussen disulfiram en alcohol vormt het afschrikkende werkingsmechanisme van de behandeling, maar mag nooit bewust worden uitgelokt om de werkzaamheid van het geneesmiddel te ‘testen’.

Zelfs een kleine hoeveelheid alcohol kan een reactie veroorzaken met onder meer:

• sterke roodheid van het gezicht;
• bonzende hoofdpijn;
• misselijkheid en braken;
• hartkloppingen en versnelde hartslag;
• duizeligheid, zwakte of onwel worden;
• daling van de bloeddruk.

Bij een grotere hoeveelheid alcohol kan de reactie veel ernstiger worden. Er is een mogelijk fatale cardiovasculaire collaps beschreven.

De patiënt moet daarom tijdens de behandeling alle alcoholische dranken vermijden en ook alert blijven voor andere bronnen van alcohol, waaronder bepaalde vloeibare geneesmiddelen, voedingsbereidingen of producten die ethanol bevatten.

Disulfiram-alcoholreactie: wat kunt u verwachten?

Disulfiram remt aldehydedehydrogenase, een enzym dat betrokken is bij de omzetting van acetaldehyde dat tijdens de alcoholstofwisseling ontstaat. De opstapeling van acetaldehyde verklaart de kenmerkende reactie na alcoholgebruik.

De ernst van de reactie is niet volledig voorspelbaar. Ze hangt onder meer af van de hoeveelheid geconsumeerde alcohol en van individuele factoren.

De behandeling mag pas worden gestart na een alcoholvrije periode. Belgische referentiegegevens vermelden dat disulfiram niet eerder mag worden gestart dan 24 uur na de laatste alcoholconsumptie.

Hoe lang blijft disulfiram werken na de laatste inname?

Het effect van disulfiram verdwijnt niet onmiddellijk wanneer de behandeling wordt stopgezet.

Een reactie met alcohol kan nog tot twee weken na de laatste inname optreden. Alcohol moet daarom gedurende deze periode verder worden vermeden.

Belangrijke aandachtspunten:

• het feit dat op diezelfde dag geen tablet is ingenomen, betekent niet dat alcohol zonder risico kan worden gebruikt;
• de reactie kan ook meerdere dagen na het stoppen nog optreden;
• de abstinentie moet worden volgehouden gedurende de volledige periode die door de arts of apotheker is aangegeven.

Dat het effect na het stoppen nog aanhoudt, is een van de redenen waarom de patiënt vóór het begin van de behandeling duidelijke informatie moet krijgen.

Toegang tot disulfiram en voorschrift

Aangezien de specialiteit Antabuse niet meer in België wordt gecommercialiseerd, kan de vroegere presentatie niet worden beschouwd als een product dat nog gewoon kan worden besteld.

Wanneer een arts van oordeel is dat disulfiram nog aangewezen is, kan via een apotheek een magistrale bereiding worden overwogen, afhankelijk van het voorschrift en de beschikbaarheid van de grondstof.

Voorschriftplichtige geneesmiddelen mogen in België niet online worden verkocht. Een apotheekwebsite kan wel een reservatie aanbieden vóór afhaling en aflevering volgens de geldende regels.

Wie een product dat als Antabuse wordt aangeboden via een niet-gemachtigde website aanschaft, loopt onder meer het risico een niet-vergunde presentatie, een product met een onzekere samenstelling of dosering, of een geneesmiddel te ontvangen waarvan de kwaliteit niet via het Belgische farmaceutische circuit wordt gecontroleerd.

Disulfiram binnen de globale behandeling van alcoholafhankelijkheid

De behandeling van alcoholafhankelijkheid berust niet uitsluitend op een geneesmiddel. Psychosociale interventies, medische begeleiding en terugvalpreventie blijven essentieel.

Het BCFI kent disulfiram een beperkte plaats toe, onder meer omdat het bewijs voor de werkzaamheid minder sterk is dan het afschrikkende werkingsmechanisme doet vermoeden. Een voordeel is vooral waargenomen bij patiënten die de behandeling strikt volgen en nauwgezet worden opgevolgd.

Het geneesmiddel behandelt het acute alcoholontwenningssyndroom niet rechtstreeks. Bij iemand met alcoholafhankelijkheid kan abrupt stoppen met drinken een mogelijk ernstige ontwenning veroorzaken, die soms onder medisch toezicht moet verlopen.

Na het stoppen of verminderen van alcohol kunnen voordelen optreden voor de slaap, de bloeddruk, de lever- en cardiovasculaire gezondheid en de seksuele gezondheid. Lees hierover ook ons artikel over het verband tussen alcohol en erectieproblemen.

Veiligheidsvoorwaarden vóór een behandeling met disulfiram

Vóór het gebruik van disulfiram is een medische beoordeling nodig. De arts moet onder meer nagaan of er aandoeningen of behandelingen zijn die het risico op bijwerkingen of interacties kunnen verhogen.

Het geneesmiddel kan bijwerkingen veroorzaken zoals hoofdpijn, slaperigheid of huidreacties. Er zijn ook ernstigere complicaties gemeld, waaronder:

• soms ernstige leverschade;
• perifere of optische neuropathie;
• psychiatrische of psychotische reacties in bepaalde situaties.

Ongewone vermoeidheid, een duidelijke vermindering van de eetlust, aanhoudende misselijkheid, donkere urine of een gele verkleuring van de huid of ogen vereisen snel medisch advies vanwege het risico op leverschade.

Interacties zijn onder meer mogelijk met vitamine K-antagonisten. De combinatie met metronidazol kan psychiatrische reacties bevorderen en isoniazide kan het risico op gedrags- of coördinatiestoornissen verhogen.

Disulfiram mag nooit zonder medeweten van de persoon worden toegediend. De patiënt moet het werkingsmechanisme van de behandeling, de mogelijke gevolgen van blootstelling aan alcohol en de noodzaak van volledige abstinentie begrijpen.

FAQ — Veelgestelde vragen over Antabuse

Medische waarschuwing

De verstrekte informatie is uitsluitend bedoeld ter informatie en vervangt geen advies van een arts of apotheker. Disulfiram kan in combinatie met alcohol een ernstige reactie en ernstige bijwerkingen veroorzaken. Ook alcoholontwenning zelf kan medische behandeling vereisen.

Bronnen

• BCFI — Stopzetting van de commercialisering van Antabuse in België
• BCFI — Disulfiram ter preventie van herval bij alcoholafhankelijkheid
• BCFI — Interacties tussen disulfiram en alcohol
• APB — Terugtrekking van Antabuse 400 mg
• Kwaliteitsprogramma voor Bereidingen — Disulfiram als magistrale bereiding
• FAGG — Verkoop en reservatie van geneesmiddelen via internet in België