Xenical (orlistat): gebruik, prijs, recept en voorzorgsmaatregelen

Algemene informatie over het geneesmiddel

Xenical is een geneesmiddel met orlistat, een remmer van gastro-intestinale lipasen die wordt gebruikt bij de behandeling van obesitas en bij bepaalde patiënten met overgewicht en bijkomende risicofactoren.

Het ondersteunt gewichtsverlies bij volwassenen als onderdeel van een aanpak die ook een evenwichtige en matig caloriebeperkte voeding omvat.

In tegenstelling tot sommige geneesmiddelen die de eetlust of het centrale zenuwstelsel beïnvloeden, werkt orlistat voornamelijk in het spijsverteringskanaal. Het remt een deel van de enzymen die nodig zijn om voedingsvetten te verteren, waardoor minder vet wordt opgenomen.

De behandeling mag niet worden beschouwd als een op zichzelf staande oplossing zonder voedingsmaatregelen en lichaamsbeweging. De voeding heeft rechtstreeks invloed op zowel de werkzaamheid van het geneesmiddel als op de frequentie van gastro-intestinale bijwerkingen.

Om orlistat te situeren tussen de andere beschikbare behandelingen kunt u ook ons dossier raadplegen over de vergelijking van geneesmiddelen voor gewichtsbehandeling.

Waarvoor wordt Xenical gebruikt?

Xenical 120 mg is, in combinatie met een matig caloriebeperkt dieet, aangewezen voor volwassenen met een BMI van minstens 30 kg/m², of met een BMI van minstens 28 kg/m² wanneer er gewichtsgerelateerde risicofactoren aanwezig zijn.

Deze risicofactoren kunnen onder meer bepaalde metabole of cardiovasculaire aandoeningen omvatten die samenhangen met overgewicht. Bij de beslissing om met de behandeling te starten, wordt daarom niet alleen rekening gehouden met de BMI, maar ook met het algemene medische profiel van de patiënt.

Bij iemand met bijvoorbeeld diabetes, hoge bloeddruk of dyslipidemie kan gewichtsverlies deel uitmaken van een bredere strategie om de risicofactoren te verbeteren.

De behandeling moet na 12 weken opnieuw worden beoordeeld. Als de patiënt na deze periode niet minstens 5 % van het oorspronkelijke lichaamsgewicht heeft verloren, moet de behandeling met Xenical worden stopgezet.

Deze drempel is een criterium om de behandeling voort te zetten en geen garantie op gewichtsverlies. De respons op orlistat verschilt van persoon tot persoon en hangt ook af van de mate waarin de aanbevolen voedingsmaatregelen worden gevolgd.

Hoe werkt Xenical?

Xenical 120 mg bevat orlistat. Deze stof remt de maag- en pancreaslipasen, enzymen die nodig zijn om triglyceriden uit de voeding af te breken tot stoffen die door de darm kunnen worden opgenomen.

Wanneer deze lipasen worden geremd, wordt een deel van de ingenomen vetten niet verteerd en via de stoelgang uitgescheiden. Bij de aanbevolen dosering van Xenical kan daardoor ongeveer een derde van de voedingsvetten niet worden opgenomen.

Orlistat werkt voornamelijk in het spijsverteringsstelsel en wordt slechts in zeer beperkte mate systemisch opgenomen. Het werkingsmechanisme berust dus niet op stimulatie van het centrale zenuwstelsel of op een directe onderdrukking van de eetlust.

Het effect op het vetgehalte van de stoelgang treedt snel op na het starten van de behandeling en verdwijnt doorgaans binnen enkele dagen nadat de behandeling is stopgezet.

Dosering van Xenical 120 mg

De aanbevolen dosis is één capsule met 120 mg orlistat onmiddellijk vóór, tijdens of tot één uur na elk van de drie hoofdmaaltijden.

Als een maaltijd wordt overgeslagen of geen vet bevat, moet ook de bijbehorende dosis orlistat worden overgeslagen.

Meer dan 120 mg driemaal per dag innemen heeft geen bijkomend voordeel aangetoond en kan de blootstelling aan bijwerkingen verhogen.

De voeding tijdens de behandeling moet evenwichtig en matig caloriebeperkt zijn en ongeveer 30 % van de energie-inname uit vetten bevatten. Vetten, koolhydraten en eiwitten moeten over de hoofdmaaltijden worden verdeeld.

Een zeer vetrijke maaltijd verhoogt het risico op gastro-intestinale bijwerkingen zoals olieachtige stoelgang, winderigheid met lekkage en plotselinge, dringende stoelgang.

Voeding en vitaminen tijdens de behandeling

Orlistat kan de opname van bepaalde vetoplosbare voedingsstoffen verminderen, waaronder bètacaroteen en bepaalde vetoplosbare vitaminen.

Een evenwichtige voeding met voldoende groenten en fruit blijft daarom belangrijk tijdens de behandeling. Afhankelijk van de behandelingsduur, de voeding en het profiel van de patiënt kan de arts een multivitaminepreparaat aanbevelen.

Supplementen mogen niet zonder meer routinematig op eigen initiatief worden ingenomen, vooral niet door mensen die anticoagulantia of andere geneesmiddelen gebruiken waarbij veranderingen in de vitamine K-inname van belang kunnen zijn.

De hoeveelheid vet in de voeding moet over de drie maaltijden worden verdeeld. Een redelijke vermindering van de vetinname beperkt doorgaans de gastro-intestinale bijwerkingen en blijft verenigbaar met een evenwichtig voedingspatroon.

Bijwerkingen van Xenical

De meest voorkomende bijwerkingen van orlistat hebben betrekking op het spijsverteringsstelsel en houden rechtstreeks verband met de hoeveelheid vet die niet wordt opgenomen.

• olieachtige of vettige lekkage uit de anus;
• winderigheid met lekkage;
• plotselinge, dringende stoelgang;
• vette of olieachtige stoelgang;
• zachte of vloeibare stoelgang;
• vaker ontlasting;
• buikpijn of buikklachten bij sommige mensen.

Deze klachten zijn vaak uitgesprokener aan het begin van de behandeling of wanneer de voeding veel vet bevat.

Ze mogen niet worden geïnterpreteerd als een reden om de dosis op eigen initiatief te verhogen of te verlagen. Een aanpassing van de voeding kan de frequentie van deze klachten verminderen.

Ernstige diarree kan ook de betrouwbaarheid van orale anticonceptie verminderen. In die situatie kan volgens de aanbevelingen in de bijsluiter een aanvullende anticonceptiemethode nodig zijn.

Zeldzame maar belangrijke bijwerkingen

Bij orlistat zijn ook zeldzamere bijwerkingen gemeld die medische aandacht vereisen.

Na het op de markt komen zijn gevallen van leverschade gemeld, waaronder zeer zeldzame ernstige vormen. Een oorzakelijk verband met orlistat staat niet altijd vast, maar symptomen die kunnen wijzen op leverbeschadiging moeten worden beoordeeld.

Raadpleeg met name een arts bij geelverkleuring van de huid of de ogen, donkere urine, algemene jeuk, ernstige buikpijn of ongebruikelijke vermoeidheid in combinatie met andere tekenen die op leverproblemen kunnen wijzen.

Orlistat kan ook gepaard gaan met een verhoogde uitscheiding van oxalaat via de urine. Bij patiënten met een chronische nierziekte kan dit bijdragen aan de vorming van nierstenen of aan oxalaatnefropathie.

Een ongewoon geringe urineproductie, pijn ter hoogte van de nieren, bloed in de urine of een onverklaarde verslechtering van de nierfunctie vereisen medische beoordeling.

Contra-indicaties en voorzorgsmaatregelen

Xenical mag in bepaalde situaties niet worden gebruikt.

• overgevoeligheid voor orlistat of een van de hulpstoffen;
• chronisch malabsorptiesyndroom;
• cholestase;
• borstvoeding.

Xenical heeft volgens de huidige Belgische bijsluiter geen relevante indicatie bij kinderen en mag bij deze patiëntengroep niet worden gebruikt.

Het gebruik van orlistat wordt tijdens de zwangerschap niet aanbevolen. Gewichtsverlies met geneesmiddelen wordt tijdens deze periode doorgaans niet nagestreefd.

Mensen met een nierziekte moeten dit melden aan de voorschrijver vanwege het risico op nierstenen of oxalaatnefropathie.

Bij patiënten met diabetes kan gewichtsverlies de metabole controle verbeteren en de behoefte aan bepaalde behandelingen veranderen. De diabetesbehandeling moet daarom mogelijk door een arts worden aangepast.

Belangrijke geneesmiddeleninteracties

Hoewel orlistat slechts in zeer geringe mate systemisch wordt opgenomen, kan het de opname van verschillende geneesmiddelen of voedingsstoffen in de darm beïnvloeden. Arts en apotheker moeten daarom worden geïnformeerd over alle andere gebruikte geneesmiddelen.

Bijzondere aandacht is onder meer nodig bij:

• ciclosporine, waarvan de bloedconcentratie kan dalen;
• orale anticoagulantia zoals warfarine, waarbij controle van de bloedstolling nodig kan zijn;
• levothyroxine, vanwege het risico op een minder goede controle van hypothyreoïdie;
• amiodaron;
• bepaalde anti-epileptica, waarvan de opname kan veranderen;
• bepaalde geneesmiddelen tegen hiv;
• bepaalde geneesmiddelen die in de psychiatrie worden gebruikt;
• acarbose, waarmee gelijktijdig gebruik niet wordt aanbevolen.

De combinatie met ciclosporine wordt doorgaans niet aanbevolen. Wanneer die combinatie onvermijdelijk is, kan medische controle van de ciclosporinespiegel nodig zijn.

Bij levothyroxine kan volgens de instructies van de arts een tijdsinterval tussen beide innames en controle van de schildklierfunctie nodig zijn.

Een chronische behandeling mag vanwege een mogelijke interactie niet op eigen initiatief worden stopgezet, verschoven of aangepast.

Xenical 120 mg en orlistat 60 mg: niet met elkaar verwarren

Xenical bevat 120 mg orlistat per capsule. Er bestaan ook geneesmiddelen met een lagere dosis orlistat, waaronder op bepaalde markten preparaten met 60 mg.

Deze producten mogen niet uitsluitend omdat ze dezelfde werkzame stof bevatten als onderling uitwisselbaar worden beschouwd. Dosering, indicaties, afleveringsvoorwaarden en gebruiksduur kunnen verschillen.

Alli is bijvoorbeeld een merk met 60 mg orlistat dat op Europees niveau is toegelaten voor volwassenen met overgewicht en een BMI van minstens 28 kg/m². Het gaat om een ander geneesmiddel dan Xenical 120 mg.

Dat een orlistatpreparaat in een bepaald land zonder voorschrift verkrijgbaar kan zijn, betekent dus niet dat Xenical 120 mg zonder voorschrift mag worden afgeleverd.

Voorschrift en aflevering van Xenical in België

Xenical 120 mg is in België voorschriftplichtig.

Bij het voorschrijven kan onder meer worden nagegaan of de BMI en eventuele risicofactoren overeenkomen met de indicatie, of er geen contra-indicaties zijn en of andere gebruikte geneesmiddelen relevante interacties kunnen veroorzaken.

In België mogen voorschriftplichtige geneesmiddelen niet via internet worden verkocht zoals gewone e-commerceproducten. Een dienst kan wel de mogelijkheid bieden om de beschikbaarheid te controleren of een geneesmiddel te reserveren dat vervolgens volgens de geldende regels door een erkende apotheek wordt afgeleverd.

Wanneer LocalPharma een reservatiemogelijkheid of beschikbaarheid toont, gebeurt de aflevering van Xenical door de partnerapotheek en blijft deze afhankelijk van een geldig voorschrift en de daadwerkelijke beschikbaarheid van het geneesmiddel.

Prijs van Xenical in België

In België is Xenical momenteel verkrijgbaar in een verpakking van 84 capsules van 120 mg.

De vermelde prijs heeft betrekking op de in België opgenomen verpakking. De beschikbaarheid en de daadwerkelijk aangerekende prijs moeten worden beoordeeld voor het product dat door de apotheek wordt afgeleverd.

Een generiek geneesmiddel met orlistat kan een andere naam, fabrikant, verpakking en prijs hebben dan Xenical. De term “generiek Xenical” verwijst daarom niet naar één specifieke handelsspecialiteit: Xenical is de merknaam, terwijl orlistat de naam van de werkzame stof is.

Xenical, voeding en lichaamsbeweging

Xenical is bedoeld als onderdeel van een algemene aanpak van het lichaamsgewicht. Het geneesmiddel maakt gezonde voedingsgewoonten en lichaamsbeweging niet overbodig.

De begeleidende voeding moet iets minder calorieën leveren dan de gebruikelijke behoefte en tegelijk evenwichtig blijven. Ongeveer 30 % van de calorie-inname kan uit vetten bestaan, verdeeld over de drie hoofdmaaltijden.

Een zeer hoge vetinname versterkt de werking van het geneesmiddel niet. Ze verhoogt vooral de hoeveelheid onverteerd vet in de darm en daarmee de kans op gastro-intestinale bijwerkingen.

Lichaamsbeweging die is aangepast aan de gezondheidstoestand vormt een aanvulling op de voedingsmaatregelen en draagt bij aan het behoud van het gewichtsverlies. Het programma moet rekening houden met eventuele cardiovasculaire, gewrichts-, luchtweg- of metabole aandoeningen.

Welke plaats heeft Xenical binnen de behandeling van overgewicht?

Orlistat heeft een heel ander werkingsmechanisme dan moderne behandelingen die aangrijpen op hormonale systemen die de eetlust regelen. De werking beperkt zich voornamelijk tot het verminderen van de opname van een deel van de voedingsvetten in de darm.

Dit verschil in werkingsmechanisme gaat ook gepaard met een specifiek bijwerkingenprofiel, dat voornamelijk gastro-intestinaal is.

De keuze van een geneesmiddel voor de behandeling van obesitas hangt af van talrijke factoren: BMI, bijkomende aandoeningen, behandeldoelen, gelijktijdig gebruikte geneesmiddelen, contra-indicaties, verdraagbaarheid en beschikbaarheid van de verschillende opties.

Xenical mag daarom niet worden voorgesteld als de geschikte behandeling voor iedereen die gewicht wil verliezen. De plaats van het geneesmiddel wordt bepaald door de indicaties en door de medische beoordeling van de patiënt.

Veelgestelde vragen over Xenical

Medische waarschuwing

Deze inhoud is uitsluitend bedoeld ter informatie en vervangt geen diagnose, voorschrift of persoonlijk advies van een arts of apotheker. Xenical 120 mg is een voorschriftplichtig geneesmiddel dat moet worden gebruikt als onderdeel van een algemene aanpak van het lichaamsgewicht.

Medische bronnen

• EMA — Xenical (orlistat): indicatie, dosering en regelgevende informatie
• e-Compendium België — Xenical 120 mg: bijsluiter en prijs
• FAGG — Orlistat: baten-risicoverhouding en veiligheid
• FAGG — Informatie voor een goed gebruik van geneesmiddelen