Aciclovir crème 5 %: gebruik, prijs en voorzorgsmaatregelen

Algemene informatie over aciclovircrème 5 %

Aciclovir is een antiviraal geneesmiddel dat werkzaam is tegen virussen uit de herpesfamilie. Als crème van 5 % bevat het 50 mg aciclovir per gram crème en wordt het rechtstreeks op de huidletsels aangebracht.

In België zijn verschillende specialiteiten met aciclovir 5 % voor cutaan gebruik verkrijgbaar. Sommige kleine verpakkingen die specifiek bedoeld zijn voor koortsblaasjes kunnen zonder voorschrift worden afgeleverd, terwijl voor bepaalde grotere verpakkingen een medisch voorschrift nodig is.

De crème wordt voornamelijk gebruikt voor de lokale behandeling van koortsblaasjes veroorzaakt door het Herpes simplex-virus. De behandeling werkt het best wanneer ze vroeg wordt gestart, zodra de eerste tekenen van een opstoot optreden, bijvoorbeeld tintelingen, een branderig gevoel, pijn of jeuk.

Aciclovir bestaat ook als tabletten, orale suspensie, intraveneuze preparaten en oogheelkundige geneesmiddelen. Deze vormen hebben andere indicaties en doseringen en mogen niet worden verward met de crème voor cutaan gebruik van 5 %.

Waarvoor wordt aciclovircrème 5 % gebruikt?

De belangrijkste ambulante toepassing van aciclovircrème 5 % is de lokale behandeling van herpes labialis, beter bekend als een koortsblaasje.

Herpes labialis wordt meestal veroorzaakt door het Herpes simplex-virus type 1. Na de eerste infectie blijft het virus in het lichaam aanwezig en kan het zich van tijd tot tijd opnieuw activeren.

Een nieuwe opstoot kan onder meer worden uitgelokt door:

• sterke blootstelling aan zonlicht of ultraviolette straling;
• een infectie met koorts;
• een periode van vermoeidheid;
• bepaalde perioden van stress;
• andere factoren die van patiënt tot patiënt verschillen.

Een lokale behandeling kan het verloop van de opstoot enigszins verkorten wanneer ze vroeg wordt gestart. De werkzaamheid blijft echter beperkt en toekomstige recidieven worden er niet door voorkomen.

Bij zeer frequente, ernstige, uitgebreide of bijzonder pijnlijke opstoten kan een medische beoordeling nuttig zijn om na te gaan of een andere antivirale behandeling geschikter is.

Hoe werkt aciclovir?

Aciclovir is een nucleoside-analoog dat voornamelijk werkzaam is in cellen die met het Herpes simplex-virus zijn geïnfecteerd.

Nadat het een geïnfecteerde cel is binnengedrongen, wordt het stapsgewijs omgezet in de actieve vorm, aciclovirtrifosfaat. De eerste stap van deze activering is onder meer afhankelijk van het virale enzym thymidinekinase.

De actieve vorm remt vervolgens het virale DNA-polymerase en blokkeert de aanmaak van DNA die nodig is voor de vermenigvuldiging van het virus.

Deze voorkeursactivering in geïnfecteerde cellen verklaart de selectieve werking van aciclovir tegen herpesvirussen.

De crème verwijdert het virus echter niet uit het lichaam. Nadat het letsel is genezen, blijft Herpes simplex latent aanwezig en kan het later opnieuw een opstoot veroorzaken.

Dosering bij herpes labialis

Voor de lokale behandeling van herpes labialis adviseren de Belgische richtlijnen doorgaans om aciclovir 5 % vijfmaal per dag aan te brengen, ongeveer om de vier uur, behalve 's nachts.

De behandeling wordt idealiter gestart zodra de eerste voortekenen van een opstoot optreden, nog voordat de blaasjes volledig zijn ontwikkeld.

De bijsluiters kunnen licht verschillen wat betreft de exacte behandelingsduur. Voor Aciclovir GSK 50 mg/g crème worden bijvoorbeeld vijf toepassingen per dag en een behandelingsduur van 10 dagen vermeld. Preparaten die specifiek voor herpes labialis zijn bedoeld, kunnen een kortere initiële behandelingsduur voorzien die indien nodig kan worden verlengd.

Volg daarom de bijsluiter van de specialiteit die daadwerkelijk wordt gebruikt.

Hoe brengt u de crème correct aan?

De crème is bedoeld voor cutaan gebruik. Een correcte toepassing helpt onnodige huidirritatie te voorkomen en vermindert het risico dat het virus naar een ander deel van het lichaam wordt overgebracht.

• was de handen zorgvuldig vóór het aanbrengen;
• breng een kleine hoeveelheid crème aan op de betrokken huidzone;
• wrijf niet krachtig over de blaasjes;
• was de handen onmiddellijk na het aanbrengen;
• raak de letsels tijdens een opstoot niet onnodig aan.

Aciclovir mag uitsluitend worden aangebracht op de zones waarvoor de bijsluiter van het betreffende geneesmiddel gebruik voorziet.

Breng geen dubbele hoeveelheid crème aan om een vergeten toepassing in te halen. Hervat de behandeling gewoon volgens het gebruikelijke schema.

Aciclovircrème en genitale herpes

Bepaalde voorschriftplichtige specialiteiten, zoals Aciclovir GSK 50 mg/g crème, hebben in hun samenvatting van de productkenmerken een indicatie voor huidinfecties door Herpes simplex, waaronder bepaalde vormen van genitale herpes.

De praktische plaats van lokale behandeling verschilt echter van die bij herpes labialis. De Belgische aanbevelingen voor ambulante behandeling geven bij genitale herpes de voorkeur aan orale antivirale therapie en beschouwen aciclovircrème niet als standaard lokale behandeling voor deze infectie.

De crème mag met name niet op de vaginale slijmvliezen worden aangebracht. Contact met de ogen en de binnenkant van de mond moet eveneens worden vermeden.

Een eerste opstoot van genitale herpes, genitale letsels waarvan de diagnose onzeker is, ernstige pijn, koorts of frequente recidieven vereisen een medische beoordeling in plaats van uitsluitend lokale zelfmedicatie.

Aciclovircrème en orale behandeling

De crème van 5 % mag niet worden verward met aciclovirtabletten. Orale toediening zorgt voor systemische blootstelling en wordt in andere situaties gebruikt.

Oraal aciclovir kan onder meer worden voorgeschreven bij bepaalde vormen van:

• genitale herpes;
• gordelroos;
• waterpokken in geselecteerde situaties;
• herpesinfecties bij mensen met bepaalde risicofactoren;
• recidieven waarvoor systemische behandeling of profylaxe nodig is.

De orale doseringen verschillen sterk van de concentratie van een crème van 5 %. Ze hangen bovendien af van de indicatie, de leeftijd en de nierfunctie.

Een crème voor een koortsblaasje vervangt dus geen orale behandeling wanneer die medisch aangewezen is.

Mogelijke bijwerkingen

Aciclovircrème wordt doorgaans goed verdragen, maar lokale bijwerkingen kunnen optreden.

Tot de soms gemelde bijwerkingen van Aciclovir GSK behoren:

• een tijdelijk branderig of tintelend gevoel na het aanbrengen;
• droogheid of schilfering van de huid;
• jeuk.

Minder vaak kunnen roodheid van de huid of contacteczeem optreden. Soms zijn bepaalde hulpstoffen van de crème, en niet aciclovir zelf, verantwoordelijk voor irritatie of een huidreactie.

Onmiddellijke allergische reacties, waaronder urticaria of angio-oedeem, zijn zeer zeldzaam. Zwelling van het gezicht of de hals in combinatie met ademhalingsproblemen vereist dringende medische hulp.

Bij ernstige, aanhoudende of toenemende irritatie tijdens de behandeling moet advies worden gevraagd aan een arts of apotheker.

Contra-indicaties en voorzorgsmaatregelen

Aciclovircrème mag niet worden gebruikt bij bekende overgevoeligheid voor aciclovir, valaciclovir of een van de hulpstoffen van de betreffende specialiteit.

De crème voor cutaan gebruik mag niet worden aangebracht:

• in de ogen;
• aan de binnenkant van de mond;
• op de vaginale slijmvliezen;
• op een zone waarvoor de bijsluiter geen toepassing voorziet.

Een oogheelkundig geneesmiddel met aciclovir is een andere formulering. Een crème voor cutaan gebruik van 5 % mag nooit een voorgeschreven oogzalf voor een ooginfectie vervangen.

Mensen met een ernstige immuundeficiëntie moeten voor de behandeling van een herpesinfectie een arts raadplegen in plaats van uitsluitend te vertrouwen op zelfmedicatie met een crème.

Zwangerschap en borstvoeding

De systemische blootstelling na cutane toepassing van aciclovir is gering, maar tijdens de zwangerschap is het toch aangewezen advies te vragen aan een arts of apotheker.

De Belgische bijsluiter van Aciclovir GSK vermeldt dat de crème tijdens de zwangerschap alleen mag worden gebruikt na overleg met de arts.

De beschikbare gegevens over aciclovir tijdens de zwangerschap zijn over het algemeen geruststellend. De keuze hangt echter af van de indicatie, de plaats van het letsel en het gebruikte product.

Tijdens de borstvoeding kan cutaan gebruik afhankelijk van de specialiteit mogelijk zijn, maar langdurig gebruik of toepassing op een zone die met de baby in contact kan komen, moet met een arts of apotheker worden besproken.

Herpes labialis en risico op overdracht

Behandeling met aciclovir maakt een herpesopstoot niet onmiddellijk niet-besmettelijk.

Wanneer blaasjes of zichtbare letsels aanwezig zijn, kan het virus door rechtstreeks contact worden overgedragen. Het is daarom onder meer belangrijk om:

• de letsels niet onnodig aan te raken;
• de handen te wassen na contact met de getroffen zone;
• geen voorwerpen te delen die rechtstreeks met de letsels in contact komen;
• rechtstreeks contact te vermijden waarbij het virus tijdens een actieve opstoot kan worden overgedragen.

Het gebruik van een antivirale crème maakt voorzorgsmaatregelen om overdracht te beperken dus niet overbodig.

Welke werkzaamheid mag u van de crème verwachten?

De lokale behandeling van herpes labialis heeft een reëel maar beperkt effect. Het BCFI benadrukt dat lokale antivirale geneesmiddelen slechts een beperkte plaats hebben bij koortsblaasjes.

Het meeste voordeel is te verwachten wanneer de behandeling zeer vroeg wordt gestart, zodra de eerste voortekenen van een recidief optreden.

De crème kan het Herpes simplex-virus niet uit het lichaam verwijderen en vermindert het risico op toekomstige opstoten niet blijvend.

Wanneer recidieven weinig voorkomen en weinig hinder veroorzaken, kan het voordeel van de behandeling beperkt blijven. Frequente, ernstige of bijzonder hinderlijke recidieven kunnen daarentegen aanleiding zijn om met een arts andere behandelingsstrategieën te bespreken.

Prijs en beschikbaarheid in België

In België zijn verschillende crèmes met 50 mg aciclovir per gram, overeenkomend met een concentratie van 5 %, opgenomen.

De afleveringsstatus hangt dus af van de specialiteit en de verpakking. Kleine tubes die specifiek bedoeld zijn voor herpes labialis zijn zonder voorschrift verkrijgbaar, terwijl voor bepaalde grotere verpakkingen een voorschrift nodig is.

De concentratie blijft dezelfde: 50 mg aciclovir per gram crème, oftewel 5 %.

Beschikbaarheid in de apotheek

Een aciclovircrème van 5 % die zonder voorschrift verkrijgbaar is, kan door een Belgische apotheek worden afgeleverd nadat de indicatie en de nodige voorzorgsmaatregelen zijn nagegaan.

Wanneer een specialiteit voorschriftplichtig is, moet de aflevering gebeuren volgens de regels die voor voorschriftplichtige geneesmiddelen gelden.

LocalPharma kan de mogelijkheid bieden om de beschikbaarheid of reservatiemogelijkheden bij een partnerapotheek te controleren. De aflevering gebeurt door de apotheek op basis van de gevraagde specialiteit, de reglementaire status ervan en de daadwerkelijke beschikbaarheid.

Bij een typisch en terugkerend koortsblaasje kan de apotheker ook helpen beoordelen of een crème zonder voorschrift geschikt is of dat de klachten beter medisch worden beoordeeld.

Wanneer een arts raadplegen?

Medisch advies wordt aanbevolen wanneer:

• de diagnose herpes niet zeker is;
• het letsel zich dicht bij het oog bevindt of gepaard gaat met oogklachten;
• de letsels zeer uitgebreid of ongewoon ernstig zijn;
• de opstoten frequent of bijzonder pijnlijk zijn;
• de klachten niet genezen ondanks correct gebruik van de behandeling;
• de persoon ernstig immuungecompromitteerd is;
• het om een eerste genitale opstoot gaat;
• er koorts of een duidelijke verslechtering van de algemene toestand optreedt.

Een letsel aan het oog mag nooit met een aciclovircrème voor cutaan gebruik worden behandeld. Oogherpes kan een specifieke oogheelkundige behandeling vereisen.

Veelgestelde vragen over aciclovircrème 5 %

Medische waarschuwing

Deze inhoud is uitsluitend bedoeld ter informatie en vervangt geen diagnose of persoonlijk advies van een arts of apotheker. Een atypisch, dicht bij het oog gelegen, genitaal of zeer uitgebreid letsel, of een herpesinfectie bij een ernstig immuungecompromitteerde persoon, vereist een passende medische beoordeling.

Officiële bronnen en juridische informatie

• BCFI — Aciclovir 5 %: specialiteiten, prijzen en lokale behandeling van herpes labialis
• BCFI — Gecommentarieerd Geneesmiddelenrepertorium 2026
• e-Compendium — Aciclovir GSK 50 mg/g crème: Belgische bijsluiter
• e-Compendium — Aciclovir GSK 50 mg/g crème: samenvatting van de productkenmerken
• FAGG — Informatie voor een goed gebruik van geneesmiddelen